Dolina Jaworowa

Bogato rozczłonkowana Doi. Jaworowa (Javorova dolina) należy niewątpliwie do kilku najwspanialszych w Tatrach. Ma urozmaiconą rzeźbę skalną, głuche lasy, pełne powabu polany, a od pd. i wsch. mur granitowych szczytów i turni, imponujących ogromem i pięknością sylwetek. O grzbiet główny Tatr opiera się ona na 8-kilometrowym odcinku między Małym Jaworowym Szczytem a Szalonym Wierchem. Jej długość w osi głównej wynosi 10 km, powierzchnia — 27,8 km2. Najniższym punktem jest łożysko Potoku Jaworowego w Jaworzynie Spiskiej (1000 m), najwyższym — skalny czub Lodowego (2628 m), którego potężna piramida panuje nad całą okolicą. Ukształtowanie doliny jest dość osobliwe: ku zach. —jeśli nie liczyć Doi. Szerokiej — ma ona niewielkie tylko odgałęzienia — w postaci wiszących nisz polodowcowych. Silnie natomiast rozgałęzia się ku wsch., wysuwając pod grań główną doliny Suchą, Czarną Jaworową, Kołową i Koperszadów Zadnich czyli Polskich. Pd. połać Doi. Jaworowej zbudowana jest z granitów, pn. — z różnych serii skał osadowych, które w wierchowym masywie Szerokiej Jaworzyńskiej (2210 m) sięgają aż poza Szeroką Przełęcz (2040 m). Krajobraz części granitowej nosi typowe piętno wysokogórskiej rzeźby glacjalnej, natomiast w partiach wapiennych rozwinęły się zjawiska krasowe —- m. in. w postaci jaskiń. Z 5 stawów rozrzuconych po bocznych kotłach największy jest Staw Kołowy (1,67 ha), najgłębszy — Żabi Staw Jaworowy (16 m), zarazem najwyżej z wszystkich położony (1886 m). Nazwa doliny pochodzi zapewne od drzewostanów jaworowych — z połowy XVIII w. zachowała się wzmianka o olbrzymich jaworach na stokach. Do rozbiorów rejon znajdował się przypuszczalnie w granicach Polski. Na halach pasali górale ze Spiszą Zamagurskiego, głównie z Jurgowa, do którego aż do r. 1894 cały obszar Doi. Jaworowej należał administracyjnie. Górna część Zadnich Koperszadów stanowiła własność Białej Spiskiej. W skałach występowały żyły metali, które były w różnych miejscach eksploatowane górniczo. S. Staszic oglądał w masywie Kołowego żyłę „srebra i złota“. „W roku 1804 w lipcu zastałem robiących w niej górników. Otwór okna na około oblegały jeszcze lody i śniegi“. Duża kopalnia rudy żelaza czynna była w 1 poi. w. XIX w wapieniach Świstowej w grupie Szerokiej Jaworzyńskiej. Bardziej jeszcze od górników „Jaworowymi Sadami” interesowali się poszukiwacze skarbów. To tu gdzieś, u „Siedmiu Rygli”, leżeć miało zagadkowe Żabie Jeziorko, podobne „siennemu wozowi, mało co większe”—znane w Tatrach z zaklętych skarbów i jako siedlisko tajemnych mocy. Skalne zakamarki doliny obfitowały w zwierzynę górską. Polował na nią król strzelców spiskich, Kasin Janek z Jurgowa, który — jak opowiadał w r. 1851 — w samych tylko Turniach Jaworowych „około stu kozłów położył”. Turyści zjawiali się tu już w XVIII w., w początku w. XIX byli wśród nich Ch. Genersich, S. Staszic, G. Wahlenberg. W r. 1879 większość obszaru doliny nabył Ch. Hohenlohe, tworząc z niej trzon swego wspaniałego zwierzyńca myśliwskiego. Odkupiło ją od jego spadkobierców państwo czechosłowackie (1935), zachowując ograniczenia rezerwatowe. W historii taternictwa najpoważniejszą rolę odegrały Jaworowe Szczyty oraz masyw Lodowego, ze swymi prawdziwie alpejskimi rozmiarami i drogami. W 1. 1918-24 Doi. Jaworowa należała do terytoriów, o które toczył się spór graniczny między Polską a Czechosłowacją — projekty z r. 1922 przewidywały jej podzielenie między oba kraje. Punkt wypadowy w rejon Doi. Jaworowej stanowi Jaworzyna Spiska (camping). Najczęściej odwiedzany jest wylot doliny (w sezonie ok. 450 osób dziennie) oraz szlak na Przełęcz pod Kopą. Dużą część obszaru wzięto w ochronę ścisłą — granica rezerwatu schodzi z Żabiego Wierchu i skośną linią, obejmującą stawy Czarny i Kołowy, biegnie na Przełęcz pod Kopą. Otoczenie doliny jest wykorzystywane przez taterników, znaczne możliwości odkrywcze stoją tu jeszcze otworem przed speleologią. Górne piętra stanowią atrakcyjne tereny narciarskie.

Witaj na moim serwisie! Jestem pasjonatką gór, poprostu to uwielbiam, w górach czuje, że na prawdę żyję, dlatego postanowiłam przygotować stronę, która jest moim przewodnikiem dla tych którzy zaczynają swoją przygodę!